Pożegnanie Stefana Korbońskiego w Waszyngtonie (1989) – nagranie i pamięć

Prezentowane nagranie jest jednym z nielicznych zachowanych fragmentów dokumentujących nabożeństwo żałobne za Stefana Korbońskiego, przywódcy cywilnego Polskiego Państwa Podziemnego, które odbyło się w Waszyngtonie 27 kwietnia 1989 roku.

Kaseta zawiera krótki zapis przemówienia oraz śpiew zgromadzonych: „Boże, coś Polskę”, a następnie hymn Polski. Całość trwa 6 minut i 47 sekund i stanowi fragment większego materiału, który posłużył do przygotowania reportażu przez sekcję polską Głosu Ameryki.

Nagranie — link bezpośredni

Autor nagrania nie jest znany. Najprawdopodobniej został on zarejestrowany przez reportera sekcji polskiej VOA. Nie udało się również ustalić tożsamości osoby wygłaszającej słowa pożegnania:

„Kawalerze Orderu Polonia Restituta. Żegnam cię w imieniu żołnierzy. Kawalerze Orderu Virtuti Militari. Żegnam cię w imieniu pisarzy. Laureacie Nagrody Jurzykowskiego. Żegnam cię jako jeden z nielicznych już oficerów Komendy Głównej AK, do której i ty należałeś. Żegnaj, Stefanie.”

W nabożeństwie uczestniczyła Zofia Korbońska oraz liczni przyjaciele i współpracownicy zmarłego. Wśród nich byli również dziennikarze Głosu Ameryki i Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa, dla których Stefan i Zofia Korbońscy przez lata pozostawali symbolem służby prawdzie i niepodległości.

Zofia Korbońska pracowała początkowo w Nowym Jorku, a następnie w Waszyngtonie, posługując się pseudonimami „Zofia Zielińska”, a później „Zofia Orłowska”, aby chronić swoją rodzinę i przyjaciół w Polsce. Zanim podjęła pracę w Głosie Ameryki, znaczna część bardziej znanych polskojęzycznych nadawców zatrudnionych w okresie wojny—i w niektórych przypadkach jeszcze przez kilka lat po jej zakończeniu—reprezentowała wyraźnie lewicowe poglądy. Wielu z nich po wojnie poparło—i w licznych przypadkach wstąpiło do—ustanowionego w Polsce przy wsparciu Związku Sowieckiego, zdominowanego przez komunistów systemu władzy stworzonego przez Józefa Stalina.¹

Zofia Korbońska pozostała związana z Głosem Ameryki przez ponad trzy dekady, przygotowując i nagrywając okazjonalne audycje jeszcze w latach osiemdziesiątych, także po formalnym przejściu na emeryturę.

W okresie zimnej wojny Stefan Korboński dwukrotnie pełnił funkcję przewodniczącego Zgromadzenia Narodów Ujarzmionych (Assembly of Captive European Nations – ACEN). W swoich książkach, artykułach, listach do redakcji zachodnich mediów oraz w wystąpieniach na antenie Radia Wolna Europa i Głosu Ameryki dążył do korygowania zniekształceń dotyczących historii i bieżących wydarzeń. Zofia Korbońska pełniła w Głosie Ameryki zbliżoną rolę—jako autorka, redaktorka i prowadząca audycje w sekcji polskiej, w takim zakresie, w jakim było to możliwe w ramach amerykańskiej instytucji rządowej. Współpracowała również przy redakcji i korekcie publikacji swojego męża.

Stefan Korboński otrzymał w 1973 roku Nagrodę Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku, a w 1980 roku został uhonorowany przez Instytut Yad Vashem tytułem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”.

Stefan i Zofia Korbońscy – rysunek wykonany w 1981 roku przez Krystynę Edmondson (1934–2005). Wkomponowany między postaciami znak „Polski Walczącej” (Kotwica) symbolicznie odnosi się do ich działalności w Polskim Państwie Podziemnym i walce o niepodległość Polski.
Źródło: zbiory Marka Walickiego, Cold War Radio Museum / Muzeum Radia Zimnej Wojny im. Stefana i Zofii Korbońskich.

Dla autora niniejszego wpisu nagranie to ma również wymiar osobisty. Stefan i Zofia Korbońscy byli nie tylko współpracownikami i przyjaciółmi, ale także rodzicami chrzestnymi jego córki. Łączyła ich wspólna służba – na rzecz prawdy, wolnych mediów i niepodległej Polski.

Prezentowany zapis – krótki, niepełny, fragmentaryczny – pozostaje jednak cennym świadectwem pamięci o człowieku, który należał do pokolenia, dla którego słowa miały znaczenie mierzone odpowiedzialnością i czynem.

1. Muzeum Radia Zimnej Wojny nie dysponuje pełną listą polskojęzycznych dziennikarzy zatrudnionych przez Office of the Coordinator of Information (COI), Office of War Information (OWI) oraz jednostkę Głosu Ameryki działającą w ramach OWI. Jednak wśród najlepiej udokumentowanych postaci, których biografie i przebieg zatrudnienia są znane, większość poparła powojenny reżim komunistyczny w Polsce. Polsko-amerykańska dziennikarka Alina Żerańska, współpracowniczka Głosu Ameryki w okresie zimnej wojny, określiła pierwszy zespół sekcji polskiej jako twórców „mało wykwalifikowanych” i autorów „miernych” programów, którzy wkrótce po wojnie powrócili do Polski, aby służyć reżimowi komunistycznemu („Pierwsze audycje sekcji polskiej były marne. Dostały się tam wtedy jakieś mało wykwalifikowane osoby, które wnet po wojnie wróciły do kraju”). Alina Żerańska, „50 lat Głosu Ameryki,” Nowy Dziennik: Przegląd Polski, 30 kwietnia 1992, sekcja 2.